صراط حمید

در اين مطلب تقسيمي از نفس را كه در قرآن كريم آمده است يادآور مي شويم:
الف( نفس اماره:
نفس اماره همان طبيعت اوليه اي است كه صاحبش را به خواسته ها و دستورات بسياري كه مرضي
خدا نيست وا مي دارد.خداوند سبحان فرموده است: ـ از قول حضرت يوسف ـ »من خودم را تبرئه نمي كنم، نفس به بدي دستور ميدهد، مگر اينكه خدايم رحم كند.
«ب( نفس لوامه:
اين نوع نفس نفسي است كه صاحب خود را هنگام ارتكاب خطا و حرام و منكرات و تمام چيزهاييكه رضاي خداوند ـ جل جلاله ـ در آن نيست ملامت مي كند، مرتبه ي نفس لوامه از نفس اماره بالاتر است، نفس لوامه بعد از شروع عمل تزكيه و تهذيب نفس به دست مي آيد و چون اين نفسداراي فضيلت و ارزش در نزد خداست خداوند در سوره قيامت بدان سوگند ياد كرده است؛ آنجاكه خداوند عزيز فرموده: »سوگند به روز قيامت و سوگند به نفس لوامه.

 نفس ملهمه:
نفس ملهمه نفسي است كه سالك بعد از ملامت بسيار نفس اماره و مجاهدت سخت و طولاني، درخود احساس نيروي تشخيص حق از باطل مي كند. خداوند بلند مرتبه فرموده است: »تقواي الهي رادر خود پيدا كنيد. برايتان نيرويي قرار مي دهد كه خوب را از بد بشناسيد.« در جاي ديگر قرآنفرموده:»پرهيزگرا باشيد تا خداوند از عملش به شما بياموزد.«خداوند به اين مرتبه از مراتب نفس در سوره ي شمس اشاره فرموده:»سوگند به نفس انسان وخداوندي كه آن را موزون آفريد، و به او تمييز خوشبختي و بدبختيش را الهام فرمود.«

 نفس مطمئنه:

نفس مطمئنه نفسي است كه در جايگاه صدق آن هم در جوار خداوند پادشاه مقتدر، مستقر و جاگرفته است نفسي است ملكوتي، و كلي الهي كه روح يقين را در گرفته و شك و ترديد در آن راهندارد و حقيقت اصالت وحده الوجود براي او حل شده است. خداوند سبحان فرموده است:»اي نفسي كه آسوده خاطر هستي، در حالي كه هم تو از پروردگارت خوشنودي و هم او از توخوشنود است، به سوي او برگرد.
استاد محمد صالح کمیلی